Xã Vân Sơn, tỉnh Bắc Ninh được hình thành trên cơ sở sáp nhập xã Vân Sơn và xã Hữu Sản; tổng diện tích tự nhiên của xã là 73,99 km2; dân số 6.049 người, mật độ dân số đạt 81,75 người/km²; toàn xã có 08 thôn, với sự chung sống đoàn kết của 10 dân tộc.
Là địa bàn miền núi vùng cao của tỉnh Bắc Ninh, Vân Sơn mang trong mình vẻ đẹp hoang sơ, trữ tình của núi rừng, đồng thời là nơi lưu giữ kho tàng văn hóa dân tộc phong phú với 97,51% dân số là đồng bào Nùng, Dao, Tày, Cao Lan, Sán Chí…
1.XÃ VÂN SƠN – MIỀN ĐẤT GIÀU TRUYỀN THỐNG LỊCH SỬ, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC VĂN HÓA
Vân Sơn là vùng đất có bề dày lịch sử, nơi kết tinh những giá trị văn hóa truyền thống được hun đúc qua nhiều thế hệ. Trải qua bao biến thiên của thời gian, Nhân dân xã Vân Sơn luôn đoàn kết, cần cù, sáng tạo, gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp của quê hương, tạo nên bản sắc riêng của một miền đất giàu truyền thống cách mạng và văn hóa.
Trong suốt chiều dài lịch sử hình thành và phát triển, Vân Sơn luôn gắn liền với quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhân dân Vân Sơn một lòng theo cách mạng, hăng hái tham gia các phong trào yêu nước, đóng góp sức người, sức của cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc. Nhiều thế hệ con em địa phương đã lên đường nhập ngũ, chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, tô thắm thêm truyền thống anh hùng của quê hương.
2. Đình Pò Chùa Sản là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của người dân trong thôn đồng thời là nơi tổ chức lễ hội truyền thống của người dân địa phương. Hằng năm, vào ngày 14 tháng 2 âm lịch, dân làng lại tổ chức lễ tế và mở hội trong dân. Trong ngày hội, cùng với lễ tế trong đình, trong sân di tích còn diễn ra một số trò chơi dân gian truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc như: đánh cù, kéo co,… và các hoạt động văn hóa văn nghệ như: Hát chèo. Lễ hội tại di tích đình Pò Chùa Sản đã đáp ứng được nhu cầu văn hóa tâm linh của người dân nơi đây nói riêng và nhân dân trong vùng Sơn Động (cũ) nói chung.
3.LỄ HỘI CẦU MÙA XÃ VÂN SƠN – NÉT ĐẸP TÍN NGƯỠNG GẮN VỚI ĐỜI SỐNG NÔNG NGHIỆP
Lễ hội Cầu Mùa của xã Vân Sơn là một sinh hoạt văn hóa dân gian mang đậm dấu ấn tín ngưỡng nông nghiệp truyền thống, được đồng bào các dân tộc trên địa bàn gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Lễ hội thể hiện ước vọng muôn đời của người dân về mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bản làng yên vui, cuộc sống no ấm. Lễ hội thường được tổ chức vào thời điểm đầu xuân hoặc sau vụ thu hoạch, khi đất trời giao hòa, con người gửi gắm niềm tin thiêng liêng tới thần linh, tổ tiên – những đấng phù hộ cho cây cối sinh sôi, lúa ngô đầy bồ, gia súc gia cầm phát triển. Các nghi lễ được thực hiện trang nghiêm, đúng phong tục, phản ánh sâu sắc đời sống tâm linh gắn bó mật thiết với sản xuất nông nghiệp của cư dân vùng cao.
Bên cạnh phần lễ, phần hội diễn ra trong không khí vui tươi, rộn ràng với các làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống và những sinh hoạt cộng đồng mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Đây không chỉ là dịp để bà con sum họp, giao lưu, thắt chặt tình đoàn kết, mà còn là cơ hội để thế hệ trẻ hiểu hơn, trân trọng hơn những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương. Lễ hội Cầu Mùa xã Vân Sơn vì thế không chỉ là một nghi lễ dân gian, mà còn là biểu tượng sinh động của tinh thần đoàn kết cộng đồng, của sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.
4. 🎶 **LỄ HỘI HÁT THEN – ĐÀN TÍNH XÃ VÂN SƠN- ÂM VANG DI SẢN – KẾT NỐI TRUYỀN THỐNG**
Lễ hội Hát Then – Đàn Tính xã Vân Sơn là hoạt động văn hóa đặc sắc, mang đậm bản sắc truyền thống của đồng bào dân tộc trên địa bàn, thể hiện đời sống tinh thần phong phú, giàu giá trị nhân văn được gìn giữ và lưu truyền qua nhiều thế hệ. Hát Then – Đàn Tính không chỉ là một loại hình nghệ thuật dân gian, mà còn gắn liền với tín ngưỡng, phong tục, tập quán và quan niệm sống của đồng bào dân tộc. Những làn điệu Then mộc mạc, sâu lắng hòa quyện cùng tiếng đàn tính trầm ấm, ngân vang đã trở thành tiếng lòng gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình an, hạnh phúc, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Bên cạnh giá trị nghệ thuật, lễ hội Hát Then – Đàn Tính còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, trao truyền kinh nghiệm, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, đặc biệt góp phần giáo dục thế hệ trẻ ý thức trân trọng, gìn giữ di sản văn hóa truyền thống của quê hương.
Việc duy trì và tổ chức lễ hội Hát Then – Đàn Tính xã Vân Sơn không chỉ góp phần bảo tồn một loại hình di sản văn hóa phi vật thể quý báu, mà còn khẳng định quyết tâm của địa phương trong công tác giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ngày càng phong phú, bền vững.
